موتورخانه یا پکیج | راهنمای کامل انتخاب بهترین سیستم گرمایشی

موتورخانه یا پکیج؛ کدام یک انتخاب بهینه تری برای ساختمان است؟

چکیده محتوا: انتخاب بین موتورخانه مرکزی و پکیج مستقل به کاربری، تعداد واحدها، طراحی تأسیسات، فضای نصب و هزینه‌های اجرا و نگهداری همان ساختمان بستگی دارد. تعداد واحدها به‌تنهایی برای تعیین گزینه اقتصادی‌تر کافی نیست. در ساختمان دارای موتورخانه، انرژی‌متر می‌تواند انرژی تحویل‌شده به هر واحد را اندازه‌گیری کند تا سهم هزینه واحدها بر مبنای داده محاسبه شود.

موتورخانه یا پکیج؟ معیارهای انتخاب برای هر ساختمان

یکی از اصلی‌ترین بخش‌های یک ساختمان، یا به عبارتی قلب یک ساختمان سیستم تاسیساتی‌ آن است. انتخاب نوع سیستم گرمایش و سرمایش در چرخه طول عمر یک ساختمان، نقش بسیار اساسی در کیفیت‌ زندگی تمامی افراد ‌حاضر در آن و همچنین تاثیر ماندگار بر محیط‌ زیست دارد.

این انتخاب بر دوره بهره‌برداری ساختمان اثر می‌گذارد. انتخاب سیستم گرمایش و سرمایش مناسب توسط کارفرما برای پروژه به عوامل مختلفی وابسته است که برخی از آنها عبارتند از کاربری، تعداد واحد، موقعیت جغرافیایی، سطح اقتصادی و مصرف‌کننده و … .

عموماً در ساختمان‌های در حال ساخت جهت گرمایش، بین دو سیستم موتورخانه‌ مرکزی و پکیج انتخاب صورت می‌پذیرد. برای سیستم سرمایش بین چیلر‌ مرکزی و سیستم‌های مستقل مانند سیستم VRF، اسپلیت، داکت‌ اسپلیت برای واحد، مینی‌چیلر و همچنین سیستم‌های تبخیری مانند کولر‌ آبی و کولر‌ سلولوزی انتخاب صورت می‌پذیرد.

در این مقاله به صورت اختصاصی به بررسی تفاوت های اساسی بین سیستم موتورخانه مرکزی و پکیج می‌پردازیم، تــا انتخاب برای سـازندگان و انبوه سـازان و تصمیم گیرندگان آسـانتر شــود.

مقایسه هزینه تجهیزات و اجرا برای سازنده در دو سیستم پکیج و موتورخانه

برای مقایسه هزینه اجرای موتورخانه و پکیج باید تجهیزات، لوله‌کشی، کنتورها، دودکش‌ها و فضای مورد نیاز هر دو طرح در همان ساختمان بررسی شوند. در موتورخانه، دیگ و پمپ‌ها به‌صورت مرکزی انتخاب می‌شوند؛ در طرح پکیج مستقل، تعداد تجهیزات و مسیرهای اختصاصی واحدها بر هزینه اثر می‌گذارد.

هزینه نگهداری و فضای اختصاص‌یافته به تأسیسات نیز در مقایسه مؤثر است. بدون طراحی و برآورد مشخص پروژه، نمی‌توان از یک آستانه ثابت تعداد واحد یا درصد ثابت اختلاف هزینه برای همه ساختمان‌ها استفاده کرد.

تصویر زیر ساختمان با ۳۰ پکیج و ۳۰ کنتور گاز و ۳۰ لوله گاز در مقایسه با ساختمان دارای  موتورخانه با یک لوله و یک کنتور گاز می باشد

موتورخانه یا به تعداد واحدها پکیج!

ساختمان با موتورحانه مرکزی دارای یک خط لوله از موتورخانه است که در فضای مشاعات زیر زمین یا بالای ساختمان قرار می گیرد.

مقایسه از منظر فضای اشغال شده جهت لوله کشی

تعداد و مسیر لوله‌های گاز و آب، محل کنتورها و ابعاد داکت‌ها بر فضای مورد نیاز تأسیسات اثر می‌گذارند. در مقایسه موتورخانه و پکیج باید این فضاها در نقشه همان ساختمان بررسی شوند؛ کاهش مساحت مفید و ارزش آن را نمی‌توان برای همه واحدها با یک عدد ثابت بیان کرد.

روش تفکیک مصرف آب نیز باید جداگانه بررسی شود. در ساختمان دارای انشعاب مشترک، کنتور فرعی آب برای اندازه‌گیری مصرف داخلی واحدها به کار می‌رود و به‌معنای ایجاد انشعاب رسمی جداگانه نیست. امکان نصب و مسیر لوله‌کشی به دسترسی و شرایط ساختمان بستگی دارد.

مقایسه موتورخانه مرکزی و پکیج از منظر بهره‌برداری

در سیستم پکیج مستقل، سرویس و تعمیر تجهیزات هر واحد جداگانه پیگیری می‌شود. در موتورخانه مرکزی، مدیریت نگهداری تجهیزات مشترک می‌تواند به‌صورت متمرکز انجام شود. مقایسه هزینه و زمان تعمیر به نوع تجهیزات، برنامه نگهداری و دسترسی به خدمات همان پروژه بستگی دارد.

وجود تجهیزات رزرو در موتورخانه به طراحی آن بستگی دارد و تضمین نمی‌کند که هیچ‌گاه قطعی رخ ندهد. محل نصب، دسترسی برای سرویس و فضای دودکش نیز باید در هر دو طرح بررسی شوند.

مقایسه موتورخانه مرکزی و پکیج از منظر امنیت

ایمنی هر دو سیستم به طراحی، نصب و نگهداری تجهیزات، لوله‌های گاز و دودکش‌ها وابسته است. در مقایسه باید محل تجهیزات احتراقی، تعداد و مسیر اتصالات و امکان بازرسی و سرویس بررسی شوند. تعداد لوله‌ها یا پکیج‌ها به‌تنهایی مبنایی برای اعلام یک ضریب ثابت خطر نشتی نیست.

مقایسه موتورخانه مرکزی و پکیج از منظر آسایش بهره بردار و ساکن

استقلال در مدیریت مصرف و روشن‌بودن سهم هزینه، یکی از معیارهای انتخاب ساکنان است. در ساختمان دارای موتورخانه مشترک، قبض اصلی به‌تنهایی سهم گرمایش و آب گرم هر واحد را نشان نمی‌دهد؛ اندازه‌گیری فرعی می‌تواند داده لازم برای تخصیص هزینه را فراهم کند. صدا و کیفیت تأمین آب گرم نیز باید با توجه به تجهیزات و طراحی همان ساختمان بررسی شوند.

بررسی ‏از‏ دیدگاه ‏محیط‏ زیست

تنظیم تجهیزات، سرویس دوره‌ای و شرایط بهره‌برداری بر عملکرد سیستم گرمایش اثر می‌گذارند. مدیریت این فعالیت‌ها در موتورخانه مرکزی متمرکز است و در پکیج‌های مستقل برای تجهیزات هر واحد انجام می‌شود؛ برتری راندمان یک گزینه باید با مشخصات و شرایط همان طرح سنجیده شود.

زمان رسیدن آب گرم و میزان آب مصرف‌شده تا گرم‌شدن آن به طراحی مسیرها و تجهیزات بستگی دارد. نمی‌توان برای همه پکیج‌ها یا موتورخانه‌ها یک زمان انتظار یا مقدار اتلاف ثابت در نظر گرفت.

ایرادات‏ موتورخانه ‏و‏ راهکارهای‏ حل ‏آن

برای تفکیک هزینه در تأسیسات مرکزی، انرژی‌متر با اندازه‌گیری جریان آب و اختلاف دمای رفت‌وبرگشت، انرژی گرمایش یا سرمایش تحویل‌شده به هر واحد را ثبت می‌کند. این دستگاه حجم گاز ورودی موتورخانه را مستقیماً نمی‌سنجد. نصب آن به دسترسی مسیرها و فضای تجهیزات بستگی دارد.

کنتورهای آب و انرژی‌مترها داده لازم برای محاسبه سهم هزینه واحدها را فراهم می‌کنند. کنتور و قبض اصلی شرکت خدمات‌رسان باقی می‌مانند و صورتحساب واحدها برای تقسیم داخلی هزینه است. روش تخصیص هزینه‌های مشترک و دوره محاسبه باید روشن باشد؛ روش‌های محاسبه در نرم‌افزار EEMS را ببینید.

برونتاب انرژی (Bruntab Energy) فعالیت خود را در ایران از سال ۱۳۹۰ آغاز کرد و در زمینه اندازه‌گیری آب و انرژی، پایش مصرف و تفکیک داخلی قبوض فعالیت می‌کند. نامه نمایندگی بروناتا دانمارک (Brunata) مربوط به سال‌های ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۷ است و سابقه تاریخی همکاری را نشان می‌دهد؛ اسناد و معرفی برونتاب انرژی در صفحه درباره ما ارائه شده‌اند.

مشاهده سابقه مصرف می‌تواند به شناسایی واحدهای پرمصرف و مدیریت مصرف کمک کند؛ نتیجه کاهش مصرف به شرایط تأسیسات و رفتار ساکنان بستگی دارد.

مقایسه‏ موتورخانه‏ مرکزی‏ و ‏پکیج ‏از‏ منظر‏ معماری

در طرح موتورخانه، فضای مرکزی تجهیزات و داکت‌ها باید در نقشه پیش‌بینی شود. در طرح پکیج مستقل نیز محل نصب تجهیزات هر واحد، دودکش و کنتورها بر چیدمان و نمای ساختمان اثر می‌گذارد. مقایسه فضای اشغال‌شده و ظاهر تأسیسات باید بر اساس طرح معماری و تأسیسات همان ساختمان انجام شود.

جمع‌بندی معیارهای مقایسه موتورخانه مرکزی و پکیج